Przedsiębiorstwa społeczne powinny być traktowane nie jak przedmiot filantropii, ale raczej jak obszar inwestycji.
Manifest Ekonomii Społecznej

Stowarzyszenie
ANNA SIENICKA
aktualizacja: 27.06.2011

Definicja, zakładanie

Stowarzyszenie jest dobrowolnym, samorządnym, trwałym zrzeszeniem o celach niezarobkowych. Stowarzyszenie samodzielnie określa swoje cele, programy działania i struktury organizacyjne oraz uchwala akty wewnętrzne dotyczące jego działalności. Stowarzyszenie opiera swoją działalność na pracy społecznej członków, ale może też zatrudniać pracowników.

Innymi słowy stowarzyszenie to grupa osób, która postanawia wspólnie działać społecznie. Osoby zakładające stowarzyszenie mogą wybrać typ stowarzyszenia zarejestrowanego w Krajowym Rejestrze Sądowym i posiadającego osobowość prawną lub tzw. stowarzyszenie zwykłe, które nie wymaga rejestracji w Krajowym Rejestrze Sądowym i nie posiada osobowości prawnej (nie może być podmiotem praw i obowiązków).  Poniżej omówione jest stowarzyszenie zarejestrowane w Krajowym Rejestrze Sądowym i posiadające osobowość prawną.

Procedura rejestracji stowarzyszenia i późniejsze nim zarządzanie jest stosunkowo trudne, ponieważ jego cechą charakterystyczną jest demokratyczne zarządzanie. Stowarzyszenie może założyć grupa co najmniej 15 osób fizycznych.

Kapitał założycielski

W przypadku stowarzyszeń przepisy nie wymagają kapitału założycielskiego.

Organy władzy, pracownicy

Strukturę stowarzyszenia tworzą: walne zgromadzenie, które jest najwyższą władzą stowarzyszenia, komisja rewizyjna i zarząd. Najważniejszym organem stowarzyszenia jest walne zgromadzenie, w skład którego wchodzą wszyscy członkowie stowarzyszenia i które wybiera zarząd i komisję rewizyjną. Walne zgromadzenie przyjmuje również sprawozdania roczne oraz udziela absolutorium dla zarządu. Natomiast zarząd reprezentuje stowarzyszenie i zajmuje się prowadzeniem bieżących spraw stowarzyszenia (w ramach przyznanych mu w statucie kompetencji), w szczególności zarządza majątkiem. Komisja rewizyjna jest wewnętrznym organem kontroli nad działalnością stowarzyszenia. Uchwały władz podejmowane się w drodze głosowania. Obowiązuje przy tym zasada, że każdy członek stowarzyszenia ma jeden głos.

Stowarzyszenie może mieć pracowników zarówno zajmujących się sprawami administracyjnymi, jak i merytorycznie realizującymi działania statutowe. Pracownikami mogą być członkowie stowarzyszenia, członkowie władz (pod warunkiem, że otrzymują wynagrodzenie za działania wykraczające poza funkcję pełnioną we władzach) oraz osoby spoza grona członków stowarzyszenia.

Warunki prowadzenia działalności gospodarczej

Stowarzyszenie może prowadzić działalność gospodarczą. W tym celu musi zarejestrować się w rejestrze przedsiębiorców prowadzonym przez Krajowy Rejestr Sądowy. Stowarzyszenie może prowadzić działalność gospodarczą według ogólnych zasad określonych w odrębnych przepisach. Przy czym w odróżnieniu od fundacji prawo mówi wprost, iż dochód z działalności gospodarczej stowarzyszenia służy realizacji celów statutowych i nie może być przeznaczony do podziału między jego członków. Z kolei w przypadku stowarzyszeń nie ma prawnego przepisu, który mówiłby, że tak jak w fundacjach, działalność gospodarcza stowarzyszenia musi mieć charakter pomocniczy wobec działalności głównej. Chyba, że stowarzyszenie posiada status pożytku publicznego, wtedy zgodnie z prawem może prowadzić działalność gospodarczą wyłącznie jako dodatkową w stosunku do działalności pożytku publicznego.

Stowarzyszenie może tworzyć fundacje, spółki kapitałowe, niepubliczne zakłady opieki zdrowotnej, zakłady aktywności zawodowej, centra integracji społecznej, może tworzyć i przystępować do związków (federacji) organizacji pozarządowych, spółdzielni socjalnych i spółdzielni osób prawnych.

Majątek, dochód  

Majątek stowarzyszenia musi być wykorzystany w całości na realizację działań statutowych i nie może być podzielony między członków. W przypadku likwidacji, majątek może zostać przekazany innej organizacji o zbliżonych celach.

Dochody stowarzyszenia przeznaczone na działalność statutową korzystają ze zwolnienia z podatku dochodowego od osób prawnych, jeśli celem statutowym organizacji jest działalność naukowa, oświatowa, kulturalna, w zakresie kultury fizycznej i sportu, ochrony środowiska, ochrony zdrowia i pomocy społecznej, rehabilitacji zawodowej i społecznej inwalidów oraz kultu religijnego – w części przeznaczonej na te cele.

Odpowiedzialność

Jak w przypadku wszystkich osób prawnych obowiązuje zasada, że osoba prawna odpowiada za swoje zobowiązania. Członkowie zarządu ponoszą osobistą odpowiedzialność jedynie za zaległości podatkowe i składki z tytułu ubezpieczeń społecznych. Przepisy wprowadzają zaostrzoną odpowiedzialność członków władz stowarzyszenia o statusie pożytku publicznego – członkowie władz takich organizacji zobowiązani są do dołożenia należytej staranności przy wywiązywaniu się ze swoich obowiązków oraz odpowiadają za szkody wyrządzone tej organizacji swoim działaniem.

Działalność pożytku publicznego

Stowarzyszenia prowadzą działalność pożytku publicznego i mogą korzystać ze środków publicznych (uczestnicząc w otwartych konkursach ofert na realizację zadań publicznych). Stowarzyszenia mogą też korzystać z pracy wolontariuszy (z wyjątkiem działań stowarzyszenia związanych z działalnością gospodarczą) i ubiegać się o status organizacji pożytku publicznego. Stowarzyszenie, któremu sąd przyznał taki status mogą także otrzymywać 1% podatku przekazywanego przez podatników.

Jeśli stowarzyszenie ma status organizacji pożytku publicznego, to w odniesieniu do prowadzonej przez nie działalności pożytku publicznego przysługuje mu zwolnienie z podatku dochodowego od osób prawnych, podatku od nieruchomości, podatku od czynności cywilnoprawnych, opłaty skarbowej, opłat sądowych. Zwolnieniem podatkowym nie są objęte dochody przeznaczone na działalność gospodarczą.

Stowarzyszenie posiadające status organizacji pożytku publicznego może też na zasadach określonych w odrębnych przepisach, nabywać na szczególnych warunkach prawo użytkowania nieruchomości będących własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego.

Nadzór, sprawozdawczość

Stowarzyszenie zobowiązane jest do prowadzenia pełnej księgowości. Nadzór nad stowarzyszeniami pełni starosta właściwy ze względu na siedzibę stowarzyszenia. Natomiast uprawnienia kontrolne przysługują instytucjom publicznym, które przekazały danej organizacji dotacje, a w przypadku wszystkich dotacji ze środków publicznych – Naczelnej Izbie Kontroli. Jeśli stowarzyszenie posiada status organizacji pożytku publicznego – nadzór nad nim pełni również Minister Pracy i Polityki Społecznej. Raz w roku każde stowarzyszenie przesyła rachunek wyników lub bilans wraz z formularzem CIT-8 do urzędu skarbowego. Jeśli ma status organizacji pożytku publicznego składa roczne sprawozdanie finansowe i merytoryczne Ministrowi Pracy i Polityki Społeczne oraz podaje je do publicznej wiadomości w sposób umożliwiający zapoznanie się z tymi sprawozdaniami przez zainteresowane podmioty, w tym poprzez zamieszczenie na swojej stronie internetowej, a jeśli prowadzi działalność gospodarczą, przesyła sprawozdanie finansowe do Krajowego Rejestru Sądowego.

KOMENTARZE (0) / DODAJ KOMENTARZ