Aktywne formy pomocy zamiast pasywnych, współodpowiedzialność zamiast roszczeń i uzależnienia od pomocy, mobilizacja obywatelska w miejsce rozbudowy systemu biurokratycznego.
Manifest Ekonomii Społecznej

Będą zmiany w ustawie o rehabilitacji
ANNA KRAJEWSKA
aktualizacja: 29.09.2010
W Sejmie toczą się prace nad projektem nowelizacji ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz niektórych innych ustaw. Zmiany mają na celu m.in. zapobiec utracie płynności finansowej PFRON oraz dostosować go do zmieniającej się sytuacji na rynku pracy – pisze Anna Krajewska, ekspert Instytutu Spraw Publicznych.

Projekt trafił do laski marszałkowskiej w lipcu bieżącego roku jako inicjatywa poselska; obecnie czeka na pierwsze czytanie. Podstawowym powodem, dla którego podjęto prace nad znowelizowaniem ustawy, są trudności finansowe, przed jakimi stanął Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Zmniejszające się przychody z tytułu wpłat obowiązkowych oraz rosnące wydatki funduszu spowodują, że w 2011 roku pojawić się mogą kłopoty z realizowaniem obligatoryjnych zadań PFRON.

Celem nowelizacji jest więc zrestrukturyzowanie finansów funduszu poprzez zwiększenie jego przychodów o około 580 milionów złotych i ograniczenie wydatków (z tytułu dofinansowań do wynagrodzeń) do kwoty 2500 milionów złotych. Część projektowanych rozwiązań ma też służyć doprecyzowaniu obowiązujących przepisów i zlikwidowaniu wiążących się z nimi trudności interpretacyjnych. Przyjrzyjmy się najistotniejszym z proponowanych regulacji.  

Nowa definicja najniższego wynagrodzenia

W projekcie nowelizacji wprowadzono nową definicję „najniższego wynagrodzenia”; art. 1 nowelizacji określa je jako „minimalne wynagrodzenie za pracę, obowiązujące w grudniu 2009 roku”; rozwiązanie ma służyć precyzyjnemu określeniu kwoty, od której naliczane jest wsparcie.

Zmienią się również art. 12a i 13 ustawy o rehabilitacji dotyczące wyłączenia możliwości uzyskania pomocy finansowej na podstawie przepisów ustawy. Na gruncie obecnego stanu prawnego, osobie niepełnosprawnej nie przysługują środki na podjęcie działalności gospodarczej lub rolniczej albo wniesienie wkładu do spółdzielni socjalnej, jeżeli uzyskała już (kiedykolwiek) środki publiczne na ten cel – nawet jeżeli pożyczka została udzielona kilkanaście lat wcześniej i następnie spłacona. Nowelizacja ma więc zapewnić niepełnosprawnym możliwość pozyskiwania środków, jeżeli wcześniej nie skorzystali z bezzwrotnej pomocy. 

Mniej ulg, ale lepiej ukierunkowane

Kolejna warta wzmianki zmiana, jaką przewidziano w projekcie, dotyczy ulg we wpłatach na PFRON. Mają one przysługiwać – jak czytamy w art. 1 pkt 8 projektu – z tytułu zakupu usługi, z wyłączeniem handlu, lub produkcji pracodawcy zatrudniającego co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy, który osiąga wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych będących osobami niepełnosprawnymi ruchowo zaliczonymi do znacznego stopnia niepełnosprawności, niewidomymi, psychicznie chorymi lub upośledzonymi umysłowo zaliczonymi do znacznego albo umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, w wysokości co najmniej 30%.

Wprowadzenie takiej modyfikacji z jednej strony przełoży się na zmniejszenie liczby uprawnionych do wystawiania ulg, co pozwoli ratować finanse PFRON, a z drugiej strony – umożliwi „ukierunkowanie” przysługujących ulg na pracodawców zatrudniających osoby niepełnosprawne z określonymi typami schorzeń.

Część refundacji będzie zmniejszona 

W art. 1 pkt 9 projektu nowelizacji proponuje się zmiany w kwotach refundacji kosztów obowiązkowych składek dla osób niepełnosprawnych prowadzących działalność gospodarczą, polegające na zmniejszeniu refundacji dla osób o lekkim i umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Kolejne istotne zmiany dotyczą dofinansowań do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych. Ponieważ systematycznie rośnie liczba zatrudnionych osób niepełnosprawnych (jak przytaczają autorzy projektu w jego uzasadnieniu, w I kwartale 2010 roku w Systemie Obsługi Dofinansowań i Refundacji przybyło ok. 6 tysięcy niepełnosprawnych pracowników), dofinansowania ich wynagrodzeń pochłaniają coraz większe kwoty ze środków funduszu.

Przewidziane w projekcie zmiany dotyczą wysokości kwot dofinansowań – ma ono wynosić 180% najniższego wynagrodzenia w przypadku osób niepełnosprawnych ze znacznym stopniem niepełnosprawności, 100% najniższego wynagrodzenia dla osób z umiarkowaną niepełnosprawnością oraz 40% najniższego wynagrodzenia dla osób z lekkim stopniem niepełnosprawności. W projekcie zaproponowano również zaprzestanie finansowania pracowników z umiarkowaną lub lekką niepełnosprawnością posiadających uprawnienia emerytalne. Projekt zawiera również przepis doprecyzowujący wysokość dofinansowania w przypadku osoby niepełnosprawnej zatrudnionej u więcej niż jednego pracodawcy. Rozwiązania dotyczące dofinansowania wynagrodzeń niepełnosprawnych pracowników mają pozwolić – jak wskazują autorzy projektu w jego uzasadnieniu –  na oszczędność około 950 milionów złotych. 

Zakłady pracy chronionej - wyższy poziom zatrudnienia niepełnosprawnych

Projektodawcy proponują również zwiększenie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych z obowiązujących obecnie 40% do 50% jako jednego z warunków umożliwiających uzyskanie statusu zakładu pracy chronionej. W art. 1 pkt 18 projektu przewidziano natomiast zmiany dotyczące zwolnień podatkowych przysługujących zakładom pracy chronionej. Zakłady te mają utracić zwolnienia w zakresie podatku od nieruchomości, leśnego, rolnego i od czynności cywilnoprawnych. Zmiana wpłynie na zwiększenie bieżących wpływów gmin oraz umożliwi PFRON oszczędzenie 85 milionów złotych. 

W projekcie zaproponowano również modyfikację sposobu rozliczania przez zakłady pracy chronionej środków uzyskanych z tytułu zwolnień dotyczących podatku dochodowego od osób fizycznych, co ma przynieść PFRON dodatkowe 200 milionów złotych przychodu rocznie. Samemu funduszowi natomiast ma zostać przywrócona osobowość prawna, w efekcie czego stanie się on państwową osobą prawną i – jako wyodrębniony podmiot – będzie mieć większą niż dotąd decyzyjność w zakresie własnej gospodarki finansowej. 

Zaprezentowane w projekcie propozycje zmian w ustawie o rehabilitacji wywołały spore kontrowersje w środowiskach organizacji osób niepełnosprawnych oraz przedsiębiorstw społecznych. W kolejnym tekście przedstawimy krytyczne uwagi i propozycje, jakie zostały zgłoszone przez organizacje społeczne do projektu nowelizacji.

Anna Krajewska, Instytut Spraw Publicznych

Na temat pracy osób niepełnosprawnych czytaj w portalu bezrobocie.org.pl:

Aleksandra Muzińska, Wstawać rano jak zdrowi ludzie 

Bartłomiej Piotrowski, Zatrudnienie osób niepełnosprawnych, biuletyn

KOMENTARZE (0) / DODAJ KOMENTARZ

PATRONATY I WSPÓŁPRACA