Myśliciel i działacz
August Cieszkowski urodził się 12 września 1814 r.  na Podlasiu w rodzinie szlacheckiej. Oczywiście z uwagi na wiek i miejsce zamieszkania brał udział w powstaniu listopadowym. Przemycony przez ojca do zaboru austriackiego ukończył edukację. Wrócił  do Królestwa w 1840 roku próbując włączyć się w życie społeczno-kulturalne Warszawy, ale dość szybko musiał przenieść się do zaboru pruskiego.
Jako filozof wpłynął zarówno na poglądy Piotra Proudhona, jak i Karola Marksa, jednak jako ziemianin zainteresowany był kwestią rolną. W 1845 roku na  Kongresie Rolniczym w Berlinie wygłosił – ponoć przyjęty owacyjnie – odczyt:  „O polepszeniu położenia robotników wiejskich”, w którym promował udział pracowników w zyskach. Potwierdzenia swoich idei szukał jako właściciel ziemski najpierw we Francji, gdzie rolnictwo – według jego rozeznania – znacznie przewyższało to, z którym miał do czynienia w Polsce, a dopiero potem w Polsce. Coś musiało mu się udawać, bo mimo, że we Francji był obcokrajowcem, został wybrany delegatem na Krajowy Kongres Rolniczy w Paryżu.

Patriota  i gospodarz
Wrócił do kraju i zamieszkał w Wierzenicy koło Poznania (spędził tam pozostałe lata życia), gdzie następnie prowadził intensywną działalność społeczną i polityczną. Był posłem na Sejm Pruski i prezesem parlamentarnego Koła Polskiego.  Uczestniczył także w stworzeniu Ligi Narodowej Polskiej i Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, którego został prezesem. Angażował się w wiele naukowych i społecznych inicjatyw, m.in. przygotowywał a potem prowadził Ogólnopolski Zjazd Prawników i Ekonomistów w Poznaniu. Jako działacz Rolniczego Towarzystwa Poznańsko-Szamotulskiego oraz Zarządu Centralnego Towarzystwa Gospodarczego współpracował z ówczesnymi działaczami społecznymi, m.in. z Hipolitem Cegielskim. „Zasadę udziału pracownika w zyskach – jak pisze Bratkowski o Cieszkowskim – wypróbował najpierw w swoim majątku rolnym w Wierzenicy w Poznańskiem”. Tam też obok zajmowania się gromadzeniem zbiorów bibliotecznych, wprowadzał różne innowacje gospodarcze.

Inicjator i założyciel
Z inicjatywy Cieszkowskiego, przy wsparciu jego funduszy i w jego dobrach w Żabikowie, powstała szkoła rolnicza, jako urzeczywistnienie pragnienia środowisk  społeczno-oświatowych ówczesnej Wielkopolski. Szkoła pozostała jedyną „wyższą uczelnią” na ziemiach polskich pod zaborem pruskim (tu zabiegi społeczników, aby było więcej takich uczelni, nie przyniosły rezultatów). Chociaż nie posiadała formalnych praw akademickich, jej program nauczania był nowoczesny i odpowiadał ówczesnym potrzebom kształcenia na użytek rolnictwa. Szkoła działała niespełna dziesięć lat, lecz i tak przyczyniła się  do gospodarczego rozwoju regionu. Jej założyciel zmarł 12 marca 1884 roku. Wspominany jest dziś raczej jako filozof niż działacz społeczny. Ale warta wspomnienia jest jego praca organiczna, której wpływ na rozwój ekonomii społecznej w Polsce XIX wieku był bezdyskusyjny. Warto o nim pamiętać, aby nie oceniać zbyt szybko osób, których poglądy nie wydają nam się zbyt praktyczne. W efekcie może i od nich warto się uczyć.


Opracował: Piotr Frączak

Powrót do Indeksu postaci >