Ekonomia społeczna nie zmusza do wyboru między wolnością a solidarnością. W istocie wskazuje na to, że prawdziwa solidarność bierze się właśnie z wolności, i jako taka nie da się zadekretować.
Manifest Ekonomii Społecznej

Jaka będzie ekonomia społeczna i solidarna
OPRAC. RK, PORADNIK.NGO.PL
aktualizacja: 10.08.2017

www.flickr.com. Attribution-NonCommercial-ShareAlike 2.0 Generic (CC BY-NC-SA 2.0) />/

Powstają założenia do ustawy o ekonomii społecznej i solidarnej. Długi proces nie zaczął się dziś, ale do finiszu daleko. Mimo to debata jest gorąca. Zachęcamy więc do zapoznania się z dokumentem, który budzi tyle emocji.

Dokument opublikowano w serwisie pozytek.gov.pl 27 czerwca 2017 r. Chwilę potem rozpoczęła się w portalu ngo.pl debata na temat założeń do ustawy o ekonomii społecznej i solidarnej. Inicjował ją Zbigniew Wejcman.


Prace nad przedstawionym w czerwcu 2017 r. wstępnym projektem założeń do ustawy o ekonomii społecznej i solidarnej rozpoczęły się w październiku 2016 r. Pod dokumentem podpisuje się Departament Ekonomii Społecznej i Pożytku Publicznego w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz Grupa ds. strategicznych i programowych Krajowego Komitetu Rozwoju Ekonomii Społecznej.

Dyskusja nad przedsiębiorczością społeczną, z udziałem resortu i partnerów społecznych, jest jednak znacznie starsza (zobacz np. Ustawa o przedsiębiorczości społecznej – co dalej). Był nawet moment, w którym nad projektem pochylali się posłowie (zobacz: Przedsiębiorstwo społeczne – ustawa w Sejmie), ale ich prace przerwała kończąca się kadencja. Dziś kolejny raz jesteśmy więc na etapie założeń.

Co to jest ekonomia społeczna i solidarna?

Założenia opisują projekt ustawy, która będzie miała 6 rozdziałów. Pierwszy zawiera przepisy ogólne – m.in. definicje. Wśród nich znajdziemy dwie kluczowe dla projektu: definicję ekonomii społecznej i definicję ekonomii solidarnej.

Ekonomia społeczna to forma aktywności obywatelskiej i społecznej, która realizuje cele społeczne poprzez działalność pożytku publicznego lub działalność gospodarczą, oświatową lub kulturalną w ramach podmiotów ekonomii społecznej.

Ekonomia solidarna to zinstytucjonalizowana forma działalności podmiotów ekonomii społecznej, w szczególności w ramach przedsiębiorstw społecznych, która służy:

  • tworzeniu miejsc pracy w celu aktywizacji oraz reintegracji zawodowej i społecznej osób zagrożonych wykluczeniem społecznym, w tym tworzeniu jednostek reintegracyjnych przygotowujących do trwałej aktywności zawodowej i społecznej;
     
  • świadczeniu usług społecznych użyteczności publicznej, oraz
     
  • realizacji zadań́ publicznych w zakresie rozwoju lokalnego.

Czemu ma służyć takie rozróżnienie? „Dotychczas zawężano pojęcie ekonomii społecznej wyłącznie do podmiotów realizujących cele prozatrudnieniowe. Takie podejście eliminowało z polityk publicznych znaczącą część sektora ekonomii społecznej, pomimo że wszystkie podmioty obywatelskie i spółdzielcze spełniały cechy ekonomii społecznej. W ten sposób niewykorzystany i marginalizowany był istotny potencjał sektora ekonomii społecznej. Rozróżnienie pojęć ekonomii społecznej i ekonomii solidarnej pozwoli skorygować dotychczasową tendencję” – tłumaczą w założeniach autorzy.

Co to są podmioty ekonomii społecznej i przedsiębiorstwa społeczne?

W zacytowanych powyżej definicjach ekonomii społecznej i ekonomii solidarnej znajdują się dwa kolejne określenia, które wymagają sprecyzowania. Ustawa ma więc zawierać katalog podmiotów ekonomii społecznej. Katalog jest bardzo szeroki. Obejmuje zakłady aktywności zawodowej i warsztaty terapii zajęciowej, centra integracji społecznej i kluby integracji społecznej, stowarzyszenia i fundacje, stowarzyszenia jednostek samorządu terytorialnego, spółdzielnie socjalne i inne spółdzielnie, organizacje kościelne, kluby sportowe i spółki akcyjne (pełna lista – patrz założenia).    

Znacznie węższa jest definicja przedsiębiorstwa społecznego. Przedsiębiorstwu społecznemu ma być poświęcony w ustawie cały rozdział (rozdział II).

Postuluje się, żeby przedsiębiorstwem społecznym był podmiot, który prowadzi działalność odpłatną pożytku publicznego lub działalność gospodarczą (lub odpowiednio działalność oświatową lub kulturalną). Podmiot taki musi też spełniać inne warunki.  Wymieńmy je: 

  • podstawowym celem jego działania zapisanym w statucie jest reintegracja zawodowa i społeczna osób zagrożonych wykluczeniem społecznym lub realizacja usług społecznych użyteczności publicznej czy zadań publicznych w zakresie rozwoju lokalnego;
     
  • nie dystrybuuje zysku lub nadwyżki bilansowej pomiędzy udziałowców, akcjonariuszy lub pracowników, lecz przeznacza na wzmocnienie potencjału przedsiębiorstwa i reintegrację zawodową i społeczną lub działalność w sferze pożytku;
     
  • jego struktura zarządzania lub własnościowa opiera się na współzarządzaniu, akcjonariacie pracowniczym, współwłasności pracowniczej lub zasadach partycypacji pracowników;
     
  • zatrudnia nie mniej niż trzech pracowników na podstawie umowy o pracę albo spółdzielczej umowy o pracę;
     
  • wynagrodzenia zatrudnionych nie przekraczają trzykrotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia;
     
  • zatrudnia osoby zagrożone wykluczeniem społecznym lub niepełnosprawne (pracownicy ci mają stanowić określony procent w zależności od charakteru podmiotu – celów realizowanych przez podmiot);
     
  • prowadzi reintegrację zawodową i społeczną osób zagrożonych wykluczeniem.

    (pełna definicja – patrz założenia).

Reintegracja i usługi

To nie koniec definicji. Kolejne określenia, które będzie musiała sprecyzować ustawa, to: 

Reintegracja zawodowa
Działania mające na celu odbudowanie i podtrzymanie zdolności do samodzielnego świadczenia pracy na rynku pracy.

Reintegracja społeczna
Działania mające na celu odbudowanie i podtrzymanie umiejętności uczestniczenia w życiu społeczności lokalnej i pełnienia ról społecznych w miejscu pracy, zamieszkania lub pobytu.

Usługi społeczne użyteczności publicznej
Usługi o charakterze użyteczności publicznej, których celem jest bieżące i nieprzerwane zaspokajanie zbiorowych potrzeb ludności w drodze świadczenia usług powszechnie dostępnych w rozumieniu ustawy o gospodarce komunalnej, obejmujące zadania w zakresie: pomocy społecznej, opieki nad dziećmi, wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej, ochrony zdrowia, wspierania osób niepełnosprawnych (pełna lista - zobacz założenia).

Jak widać obszar definicyjny, który autorzy założeń próbują ogarnąć na potrzeby ustawy, jest szeroki. W dużej mierze właśnie jego kształt zdecyduje o tym, kto odnajdzie się w nowych przepisach i na jakie sfery społecznej aktywności (w tym aktywności organizacji pozarządowych) ustawa wpłynie.

Uprawnienia przedsiębiorstw społecznych

W założeniach opisuje się uprawnienia przedsiębiorstw społecznych (uprawnienia te nazwano w dokumencie mechanizmami). Nie kieruje się ich do szerokiego kręgu podmiotów określonego w katalogu podmiotów ekonomii społecznej. Z uprawnień skorzystają tylko podmioty, które zmieszczą się w definicji przedsiębiorstwa społecznego.

Do proponowanych mechanizmów-uprawnień przedsiębiorstw społecznych należą m.in.:

  • różne rodzaje wsparcia finansowego (dotacje i refundacje z określonych funduszy, np. z Funduszu Pracy) na tworzenie, utrzymanie i finansowanie miejsc pracy,
     
  • katalog zwolnień podatkowych,
     
  • możliwość obniżenia wpłat na PFRON,
     
  • dostęp do preferencyjnych pożyczek,
     
  • preferencje w prawie zamówień publicznych.

Co będą robić podmioty ekonomii społecznej?

W zgodzie z założeniami przyszła ustawa wyróżni przedsiębiorstwa społeczne i ułatwi im pracę, nadając określone uprawnienia. A jaką przewidziano rolę dla podmiotów ekonomii społecznej, które nie będą przedsiębiorcami społecznymi, ale których szeroki katalog zawarto w propozycji? Tę rolę opisze rozdział III przyszłej ustawy (Formy udziału podmiotów ekonomii społecznej i solidarnej w programowaniu i realizacji usług społecznych użyteczności publicznej, zadań publicznych w zakresie rozwoju lokalnego oraz wspierania inicjatyw obywatelskich/społecznych na rzecz otoczenia ekonomii społecznej i solidarnej). W założeniach wskazano, że najważniejszy będzie udział w kreowaniu polityk.

„Podstawowym zadaniem i uprawnieniem podmiotów ekonomii społecznej i solidarnej we wspólnocie samorządowej powinno być uczestnictwo w kreowaniu, realizacji i monitorowaniu polityk publicznych w zakresie usług społecznych użyteczności publicznej i zadań publicznych w zakresie rozwoju lokalnego, poprzez udział w tworzeniu gminnych i powiatowych Lokalnych Programów Rozwoju Społecznego”.

Proponuje się, żeby wspomniany powyżej Lokalny Program Rozwoju Społecznego był całościowym, „spinającym” programem – dokumentem, który zastąpi dotychczasowe gminne i powiatowe strategie rozwiązywania problemów społecznych, oraz dotychczasowe programy tworzone i realizowane na podstawie ustaw:

  • o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi,
  • o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,
  • o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie,
  • o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy,
  • o pomocy społecznej,
  • o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie,
  • o przeciwdziałaniu narkomanii,
  • o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.

Poznaj założenia do ustawy o ekonomii społecznej!

Przedstawione założenia są skomplikowanym dokumentem. Skomplikowana będzie też prawdopodobnie regulacja, która na ich podstawie powstanie. Informacje podane powyżej to tylko zarys najważniejszych elementów budowanego systemu (pominięto tu np. rozdział IV z zasadami realizacji usług społecznych, który potraktowany jest w założeniach bardziej skrótowo niż rozdziały wcześniejsze i ma charakter bardziej postulatywny).

Nie jest jasne, czy same założenia będą jeszcze poddane szerszym społecznym konsultacjom w oficjalnym rządowym trybie. Jest prawdopodobne, że od razu zostanie przedstawiony projekt ustawy i to on będzie przedmiotem konsultacji. Niezależnie jednak od tego, jaka opcja zostanie wybrana, warto dokładnie zapoznać się z założeniami. Tworzony akt znacząco wpłynie na działanie organizacji pozarządowych, a konstytuując szeroki obszar ekonomii społecznej i solidarnej, wymusi przedefiniowanie ram, w których obecnie poruszają się organizacje – ram zapisanych w ustawie o pożytku.
 


WSTĘPNY PROJEKT ZAŁOŻEŃ DO USTAWY O EKONOMII SPOŁECZNEJ I SOLIDARNEJ
tekst projektu w serwisie pozytek.gov.pl [format pdf]

Posiedzenie Krajowego Komitetu Rozwoju Ekonomii Społecznej - 26 kwietnia 2017 r., informacja w aktualnościach serwisu pozytek.gov.pl (zawiera tekst założeń i inne dokumenty)

 


Jak przestrzegać prawa w NGO, jakie przepisy są ważne dla NGO – dowiesz się w serwisie poradnik.ngo.pl.

Artykuł pochodzi z portalungo.pl

PRZEŚLIJ ZNAJOMEMU | DO DRUKU
KOMENTARZE (0) / DODAJ KOMENTARZ