Ekonomia społeczna zawiera elementy ważne dla wielu tradycji: lewicowych, prawicowych, konserwatywnych, liberalnych, socjaldemokratycznych, republikańskich, komunitariańskich, katolickiej nauki społecznej...
Manifest Ekonomii Społecznej

Klauzule społeczne w nowelizacji zamówień publicznych. Co zmienią?
RAFAŁ KOWALSKI, PORADNIK.NGO.PL
aktualizacja: 04.07.2016

pixabay.com, CC0 Public Domain />/

Sejm 22 czerwca 2016 r. uchwalił nowelizację ustawy - Prawo zamówień publicznych. Bardzo obszerne zmiany wymusiły na nas dyrektywy unijne. Jeden z poprawianych obszarów to klauzule społeczne. Narzędzie to ma działać na rzecz zmiany, nad którą pracuje też wiele organizacji, pomagając osobom bezrobotnym czy niepełnosprawnym. Jaka jest szansa, że organizacje i ich beneficjenci skorzystają z nowych klauzul?

Ustawa o zmianie ustawy – Prawo zamówień publicznych oraz niektórych innych ustaw przyjęta została przez Sejm 22 czerwca 2016 r. Nowelizacja wdraża dwie dyrektywy unijne, nr 24 i 25, obie z 26 lutego 2014 r., które powinniśmy implementować jeszcze w kwietniu. Zmiany, jakie wprowadzono w artykule 22 i 29 ustawy Prawo zamówień publicznych, gdzie opisane są klauzule społeczne, wynikają m.in. z zaleceń zawartych w prawie europejskim. Ale są też po części realizacją postulatów organizacji pozarządowych i innych podmiotów ekonomii społecznej.

Przyjęta nowelizacja czeka teraz na podpis Prezydenta i publikację. Ustawa, w tym zmiany dotyczące klauzul społecznych, wejdzie w życie 14 dni od daty ogłoszenia. Biorąc pod uwagę opóźnienie we wdrożeniu dyrektyw, można spodziewać się, że podpisanie i publikacja nastąpią szybko i nowe przepisy zaczną obowiązywać już w lipcu.

Klauzule społeczne pomagają tak kształtować zamówienia publiczne (czyli procedury regulujące wydawanie środków publicznych, np. na budowę dróg, utrzymanie czystości w mieście czy zakup dla urzędu komputerów), żeby poza realizacją podstawowego celu zamówienia, osiągane były również inne społecznie korzystne cele.

Zamówienia dla podmiotów ekonomii społecznej

Art. 22 ustawy zawiera klauzulę nazywaną klauzulą zastrzeżoną. Klauzula ta pozwala zamawiającemu ograniczyć krąg podmiotów, które będą konkurować o zamówienie. Klauzula wyróżniała do tej pory podmioty zatrudniające niepełnosprawnych i stawiała wysokie wymaganie (50 proc. zatrudnionych osób niepełnosprawnych). Nowelizacja poszerza krąg wykluczonych i jednocześnie zmniejsza wymagany poziom ich zatrudnienia.

Po wejściu w życie nowych przepisów zamawiający będzie więc mógł zastrzec, że o udzielenie zamówienia mogą ubiegać się wyłącznie zakłady pracy chronionej oraz inni wykonawcy, których działalność obejmuje społeczną i zawodową integrację osób będących członkami grup społecznie marginalizowanych, w szczególności:

  1. osób niepełnosprawnych,
  2. osób bezrobotnych,
  3. osób pozbawionych wolności lub zwalnianych z zakładów karnych, mających trudności w integracji ze środowiskiem,
  4. osób z zaburzeniami psychicznymi,
  5. osób bezdomnych,
  6. osób, które uzyskały w RP status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą,
  7. osób do 30. roku życia oraz po ukończeniu 50. roku życia, posiadających status osoby poszukującej pracy, bez zatrudnienia,
  8. osób będących członkami mniejszości znajdującej się w niekorzystnej sytuacji, w szczególności będących członkami mniejszości narodowych i etnicznych.

Ustawa (po nowelizacji) mówi o zatrudnieniu członków grup społecznie marginalizowanych i wymienia, jakie to grupy (lista powyżej), używając określenia "w szczególności", co oznacza, że przedstawiona lista nie jest listą zamkniętą.

To zamawiający określa minimalny procentowy wskaźnik zatrudnienia osób marginalizowanych. Wskaźnik ten jednak nie będzie mógł spaść poniżej 30% zatrudnionych.

Klauzule społeczne (nie)działają od 2009 r.

Rozwiązania nazywane klauzulami społecznymi pojawiły się w prawie zamówień publicznych w 2009 r. – następnie wzmocniono je w 2014 r. Od 2009 r. funkcjonuje opisana przed chwilą klauzula zastrzeżona (z tym że, jak już wspomniano, w kształcie preferującym tylko zatrudnienie niepełnosprawnych).

Inną klauzulą jest klauzula zatrudnieniowa, która podobnie jak zastrzeżona preferuje zatrudnienie osób mających kłopoty na rynku pracy. Jednak nie jest to zamknięcie konkursu i skierowanie go do określonej grupy podmiotów zatrudniających określony procent osób marginalizowanych.

Do niedawna istniała również klauzula propracownicza, mobilizująca do tworzenia przez pracodawców funduszy szkoleniowych (funkcjonowała do 2014 r.).

W 2014 r. pojawiły się jeszcze:

  • przepisy pozwalające preferować firmy, które zatrudniają pracowników w oparciu o umowę o pracę,
  • przepisy wprowadzające obowiązek stosowania przez zamawiających dodatkowych kryteriów oceny poza - dominującym w zamówieniach – kryterium ceny.
Zmiana również w klauzuli zatrudnieniowej

Wymieniona już klauzula zatrudnieniowa, również została zmieniona w nowelizacji z 22 czerwca. Opisana w artykule 29 ust. 4 klauzula wydaje się mniej atrakcyjna dla podmiotów ekonomii społecznej (a zmiana w niej nie tak znacząca). Nie należy jej jednak bagatelizować, ponieważ wykorzystywana jest częściej niż klauzula zastrzeżona.

Zmiana w klauzuli zatrudnieniowej polega na dodaniu listy "aspektów", które można wykorzystać przy opisie przedmiotu zamówienia oraz doprecyzowaniu (z odesłaniem do ustaw) wyliczenia w tym ustępie.

Art. 29 ust. 4 (po nowelizacji)

"Zamawiający może określić w opisie przedmiotu zamówienia wymagania związane z realizacją zamówienia, które mogą obejmować aspekty gospodarcze, środowiskowe, społeczne, związane z innowacyjnością lub zatrudnieniem, w szczególności (podkr. red. – fragment zmieniony nowelizacją) dotyczące zatrudnienia:

1) bezrobotnych w rozumieniu ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy;
2) młodocianych, o których mowa w przepisach prawa pracy, w celu przygotowania zawodowego;
3) osób niepełnosprawnych w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych;
4) innych osób niż określone w pkt 1, 2 lub 3, o których mowa w ustawie z dnia 13 czerwca 2003 r. o zatrudnieniu socjalnym (Dz. U. z 2011 r. poz. 225 i 1211 oraz z 2015 r. poz. 1220 i 1567) lub we właściwych przepisach państw członkowskich Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego."

Wykorzystanie klauzul zależy od administracji

Klauzule społeczne mogą być szansą dla przedsiębiorstw społecznych, które zatrudniają osoby mające szczególne problemy z integracją zawodową i społeczną. Wymienione w art. 22 i 29 kategorie osób marginalizowanych tworzą spółdzielnie socjalne, są też m.in. beneficjentami działań centrów integracji społecznej.

Z punktu widzenia podmiotów ekonomii społecznej, klauzula zastrzeżona będzie teraz sformułowana lepiej, niż wtedy, kiedy ograniczała się do zatrudnienia niepełnosprawnych. Mniejszy wymagany poziom nasycenia pracownikami z grup marginalizowanych (30 proc. zamiast 50 proc.), też jest dla ekonomii społecznej korzystny. Czy to jednak wystarczy, żeby w konkursach zaczęły wygrywać spółdzielnie socjalne czy organizacje pozarządowe?

O tym, czy zastosować klauzulę decyduje zamawiający. Nie każdy samorząd czy instytucja publiczna będzie zainteresowana wykorzystaniem potencjału ekonomii społecznej. Ponieważ wymaga to wysiłku.

Klauzule w 1 proc. zamówień

Jak wygląda wykorzystanie klauzul społecznych w ich wcześniejszym kształcie? Opisywał to Tomasz Schimanek dla portalu ekonomiaspoleczna.pl.

"Czy klauzule społeczne przyjęły się w praktyce? Choć postępowań z zastosowaniem klauzul społecznych jest dziś więcej niż trzy lata temu, to nadal stanowią one margines wszystkich udzielanych zamówień. W 2013 roku według danych Urzędu Zamówień Publicznych postępowań z klauzulą zastrzeżoną było w całej Polsce 400, co stanowiło nieco ponad dwa promile wszystkich udzielonych zamówień o wartości powyżej 30 tysięcy euro. Nie ma dokładnych danych dotyczących stosowania klauzuli zatrudnieniowej, ale można szacować, że w 2013 roku zastosowano ją w 500–600 postępowaniach powyżej 30 tysięcy euro. To nie stanowiło nawet 1% wszystkich zamówień udzielonych w 2013 roku."
(zobacz: Klauzule społeczne w prawie zamówień publicznych w Polsce, ekonomiaspoleczna.pl)

Klauzule społeczne wciąż są mało znane i niewypromowane. Procedury dotyczące zamówień publicznych same w sobie nie należą do prostych i wiążą się z dużą odpowiedzialnością urzędników. Zamawiający nie stosują klauzul, nie chcąc sobie dodatkowo komplikować życia.

Inne powody niepopularności klauzul podpowiada Klara Sołtan-Kościelecka, opisując pracę nad klauzulami w Warszawie.

"(Największe zagrożenie dla stosowania klauzul społecznych), Takie, że nie będą stosowane, że zostaną zapisane tylko na papierze. Prawo zawsze można ominąć, a pokusa po temu jest, bo stosowanie procedury z klauzulami społecznymi to zawsze więcej pracy, a czasem potrzeba powtórzenia całego postępowania (gdy nie uda się wyłonić wykonawcy w oparciu o klauzulę)."
(zobacz: Klauzule społeczne – utopia czy praktyka?)


Klauzule społeczne w prawie zamówień publicznych zostały wzmocnione. Osiągnęły kształt korzystny dla podmiotów ekonomii społecznej. Jak bardzo zyskają osoby marginalizowane i mające problem z dostępem na rynku pracy, zadecydują samorządy i inni zamawiający. Już niedługo przekonamy się czy dopracowanie klauzul społecznych zwiększy wrażliwość ogłaszających konkursy na problemy niepełnosprawnych czy bezrobotnych.



Jak przestrzegać prawa w NGO, jakie przepisy są ważne dla NGO – dowiesz się w serwisie poradnik.ngo.pl.

Artykuł pochodzi z portalungo.pl

PRZEŚLIJ ZNAJOMEMU | DO DRUKU
KOMENTARZE (0) / DODAJ KOMENTARZ