Środowisko biznesu nie ma powodu, aby traktować ekonomię społeczną, jako źródło zagrożeń, przeciwnie – może być ona uzupełnieniem jego własnych działań i partnerem dla wspólnych przedsięwzięć.
Manifest Ekonomii Społecznej

Cały czas słabo z klauzulami społecznymi
REDAKCJA PORTALU EKONOMIASPOLECZNA.PL
aktualizacja: 25.05.2015

Społecznie odpowiedzialne zamówienia społeczne wciąż mało popularne (fot. archiwum) />/

W zamówieniach publicznych wciąż bardzo rzadko stosowane są klauzule społeczne i środowiskowe – Fundacja CentrumCSR.pl przedstawia wyniki monitoringu zamówień publicznych w administracji centralnej.

Mimo nowelizacji ustawy Prawo Zamówień Publicznych, urzędy przy wyborze ofert nadal kierują się głównie ceną. Tymczasem mogą stosować zapisy, które wpłyną na poprawę warunków pracy i ochronę środowiska. Fundacja CentrumCSR.PL sprawdziła jak wygląda to w najważniejszych polskich urzędach.

Stosowanie zrównoważonych zamówień publicznych w Polsce – raport do ściągnięcia w PDF

Wartość zamówień publicznych w ciągu dziesięciu lat wzrosła w Polsce aż czterokrotnie. W samym 2013 roku wynosiła 142 mld zł, co stanowiło 8,76 % Produktu Krajowego Brutto. Mimo że 10 października 2014 roku weszła w życie nowelizacja ustawy zmieniająca przepisy dotyczące wyboru najkorzystniejszych ofert, większość instytucji nadal kieruje się tylko i wyłącznie najniższą ceną.

– Warto pamiętać, że choć zamówienia wydają się sprawami dość odległymi i typowo urzędniczymi, ich efekty odczuwamy w naszym w codziennym życiu – mówi Tadeusz Joniewicz z Fundacji CentrumCSR.PL.

– Przy kontraktach dla administracji publicznej jest zatrudnione mnóstwo ludzi. To, m.in. ochrona, personel sprzątający, kierowcy, specjaliści od utrzymania zieleni. Odpowiednie zapisy zawarte w zamówieniu pozwalają zapewnić im odpowiednie warunki pracy, godziwą i pewną wypłatę, zatrudnienie na etat. Przetargi mają wpływ również na środowisko, m.in. ilość wycinanych drzew czy emisji spalin. Warto zastanowić się jak wydać te ogromne środki odpowiedzialnie i zrobić podwójny pożytek z jednej rozdysponowanej kwoty.

Umożliwiają to zrównoważone zamówienia publiczne (ZZP). Ich ideą jest uwzględnianie podczas zakupów skutków środowiskowych (zielone zamówienia publiczne), socjalnych i ekonomicznych (społecznie odpowiedzialne zamówienia publiczne). Stosowanie tych regulacji nie jest wymagane przez prawo, ale ze względu na przynoszące korzyści wchodzi do standardów krajów europejskich. Fundacja CentrumCSR.PL przeprowadziła monitoring zamówień w pięciu największych miastach: Krakowie, Wrocławiu, Poznaniu, Warszawie i Katowicach oraz w najważniejszych instytucjach centralnych. Zbadała ponad 1100 ogłoszeń (lipiec-grudzień 2014). Po ich dokładnej analizie powstał szczegółowy raport.

Klauzule społeczne

Ogłoszenia były sprawdzane pod kątem wprowadzania zamówień zastrzeżonych, tzn. wymogu zatrudnienia przy zadaniu więcej niż 50% osób niepełnosprawnych, nakazu zatrudniania grup zagrożonych wykluczeniem społecznym (m.in. bezrobotni i młodociani w celu przygotowania do pracy, niepełnosprawni, byli więźniowie) oraz zatrudniania pracowników na podstawie umowy.

Instytucje centralne wypadają w tym zestawieniu lepiej niż samorządowe. Zamieszczane przez nie klauzule społeczne stanowią aż 33% wszystkich. Uwzględniało je 5 z 9 monitorowanych urzędów. Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej w zamówieniu dotyczącym robót budowalnych określiło, że wykonawca ma obowiązek zatrudnić jedną osobę z grupy zagrożonej społecznym wykluczeniem. Podobne kryteria wykorzystał Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.

Kancelaria Prezydenta RP w ogłoszeniu na usługi ochrony zastrzegła, że 50% oceny stanowi najniższa cena, ale 30% zatrudnienie określonej liczby pracowników na umowę o pracę i przedstawienie stosownego oświadczenia, które to potwierdzi. Ministerstwo Gospodarki poszukując dostawcy materiałów biurowych i ksero zobowiązało go do zatrudnienie osoby niepełnosprawnej i powierzenia jej zadań związanych z merytoryczną częścią kontraktu, np. przygotowaniem dokumentacji ofertowej, prace biurowe czy związane z zawieraniem umów. Poza tym klauzule uwzględniało Ministerstwo Środowiska, za to ani razu nie skorzystało z nich Centrum Usług Wspólnych, Ministerstwo Infrastruktury, Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska.

Negatywnym przykładem był sejmowy przetarg Kancelarii Sejmu na utrzymanie zieleni, w którym główny kryterium była cena. Po publikacji Centrum CSR przeciwko takim standardom zaprotestowała „Solidarność” i skierowała pismo do marszałka Radosława Sikorskiego, w którym skrytykowała brak wymogów zatrudnienia przez wykonawcę pracowników na etatach czy aktywizacji niepełnosprawnych i bezrobotnych.

Klauzule społeczne w Warszawie

Fundacja przyjrzała się również stosowaniu klauzul społecznych w stolicy i na Mazowszu. W Urzędzie Miasta Stołecznego Warszawy oraz jednostkach mu poległych sprawdzono łącznie 40 zamówień. Udało się znaleźć wzorcowego przypadki. Jedno z nich to zamówienie magistratu dotyczące usług transportowych. Zawarto w nim wymóg zatrudnienia osób z grupy zagrożonej wykluczeniem społecznym. Urząd Dzielnicy Śródmieście w ogłoszeniu dotyczącym usług ochrony uwzględnił wymóg zatrudnienia przez wykonawcę co najmniej połowy pracowników na podstawie umowy o pracę w wymiarze 1/2 etatu.

I choć czasem brakowało typowych klauzul społecznych, w zamian pojawiały się inne zapisy mające gwarantować odpowiednie warunki pracy. Urząd Dzielnicy Wawer w zamówieniu na sprzątanie zobligował wykonawcę do przedstawienia oświadczeń dokumentujących fakt wypłacania przez niego wynagrodzeń zatrudnionym. To pozytywne tendencja ze strony instytucji, ale jednocześnie wyrazisty przykład na to, jak dramatyczne są warunki pracy w Polsce, skoro trzeba podobnych wymagań.

Warto podkreślić i zapisać na plus to, że Urząd Miasta Stołecznego Warszawy w ramach promocji stosowania klauzul społecznych przygotował specjalny podręcznik dla swoich pracowników.

Jeszcze rzadziej monitorowane kryteria stosują szkoły wyższe. Autorzy raportu sprawdzili 30 ogłoszeń. W żadnym wypadku nie zastosowały klauzul Szkoła Główna Handlowa ani Uniwersytet Warszawski. Politechnika Warszawska zrobiła to raz w zamówieniu dotyczącym usług ochroniarskich. Obowiązkowe było zatrudnienie kogoś z grupy zagrożonej społecznym wykluczeniem.

SGH zwróciła za to uwagę na inny aspekt (nie jest to typowa klauzula), tzn. w jednym z zamówień podkreślano wagę bezpieczeństwa pracy oraz obowiązek zadbania, aby nie odbywała się ona w szkodliwych warunkach.

Ani razu badanych kryteriów nie wprowadził też Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego.

Zielone zamówienia

Niektóre instytucje jak Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, Centrum Usług Wspólnych pamiętają w swoich zamówieniach o uwzględnianiu aspektów środowiskowych. Szczególnie przy zakupie sprzętu komputerowego czy pojazdów. Jednak nadal dzieje się to zbyt rzadko. Warto podkreślić, że Ministerstwo Środowiska wdrożyło system ekozarządzania oraz opracowało procedury wypływu na środowisko. Obie te regulacje dotyczą również ofert. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej przygotował strategię działań na lata 2013–2015 z perspektywą do 2020 roku, w której założono, że będzie to instytucja promująca zasady zrównoważonego rozwoju.

Niestety, zdarzają się też negatywne przykłady. Kancelaria Sejmu w ogłoszeniu dotyczącym dostawy artykułów chemii gospodarczej nie zawarła żadnych ekologicznych wymogów wobec produktów i usług. Odniosła się włącznie do aspektów jakościowych i sensorycznych (m.in. przyjemny zapach, kolor biały lub seledynowy, dodatek olejku migdałowego).

Nie zachwyca również liczba kryteriów środowiskowych w zamówieniach w stolicy. Urząd Miasta Stołecznego Warszawy oraz jednostki mu podległe zastosował je w 8 z 70 przypadków (11,4%). Zarząd Transportu Miejskiego wprowadził zielone klauzule np. przy wyborze wykonawcy usług transportowych, który musiał dysponować pojazdami spełniającymi określone normy spalania.

Urząd Dzielnicy Wilanów w zamówieniu na utrzymanie czystości na terenie ujęć wody oligoceńskiej przy ul. Lentza i Królowej Marysieńki oraz Stacji Uzdatniania określił, że 80% kryterium stanowi cena, ale pozostałe 20% stosowanie ekologicznych środków czystości do czyszczenia glazury, terakoty, szyb, armatury.

Urząd Dzielnicy Mokotów podczas poszukiwań wykonawcy usług ogrodniczych zastrzegł jakość materiału szkółkarskiego oraz podkreślił rolę przestrzegania przepisów dotyczących ochrony środowiska i zagospodarowania odpadów powstałych przy pracach.

Urząd Dzielnicy Białołęki w przetargu na rozbudowę przedszkola nr 414 przy ul. Hemara zawarł zapis, że 20% oceny ofert stanowi możliwość wykorzystania odnawialnych źródeł energii.

W tym zagadnieniu lepiej wypadły też szkoły wyższe. Sprawdzono 53 ogłoszenia. SGH uwzględniała klauzule środowiskowe w 66,7% zamówień, Politechnika Warszawska w 23%, a Uniwersytet Warszawski w 36%. Dlatego w tym ostatnim przypadku zaskakujące jest ich pominięcie przy zakupie 123 komputerów.

Delikatna zmiana na lepsze

–Bardzo cieszy fakt, że instytucje centralne zaczynają wdrażać odpowiedzialne zakupy, a cena przestaje być jedynym kryterium decydującym o wyborze oferty – ocenia Tadeusz Joniewicz. –Nadal jednak mówimy o przypadkach jednostkowych, a nie systemowym działaniu. Wciąż za mało jest publicznych deklaracji wyrażających poparcie dla stosowania klauzul społecznych i zielonych. Nasze badania nie mają napiętnować, ale zwiększać świadomość. Potrwają do marca 2016 roku. Mam nadzieję, że w podsumowaniu urzędy naczelne wypadną znacznie lepiej i będą przykładem dla administracji samorządowej – dodaje.

- Instytucje warszawskie wypadają w naszym raporcie najlepiej, ale to wcale nie oznacza, że jest doskonale – ocenia Tadeusz Joniewicz. – Po prostu jest tu znacznie więcej instytucji, chociażby podległych ratuszowi, co przekłada się na lepsze statystyki. Klauzule nadal są wykorzystywane w minimalnym stopniu. Mam nadzieję, że dzięki takim inicjatywom jak podręcznik dobrych praktyk wydanych przez magistrat, w końcowym etapie naszych badań czyli w marcu 2016 roku okaże się, iż świadomość znacznie wzrosła, a odpowiedzialne zapisy weszły do standardu.

Raport powstał w ramach projektu „Wzmocnienie monitoringu stosowania zamówień publicznych w Polsce”, realizowanego w ramach programu Obywatele dla Demokracji finansowanego z Funduszy EOG oraz współfinansowana przez fundację im. Friedricha Eberta.

Źródło: centrumcsr.pl

Artykuł pochodzi z portalungo.pl

PRZEŚLIJ ZNAJOMEMU | DO DRUKU
KOMENTARZE (0) / DODAJ KOMENTARZ